Gìn giữ, phát triển làng gốm Phổ Khánh

Làng gốm Phổ Khánh, thị xã Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi nổi tiếng từ hàng trăm năm nay với sản phẩm đồ gốm gia dụng như: nồi niêu, trách, trả, khuôn bánh xèo... Để giữ gìn, phát triển nghề truyền thống này, bên cạnh sản xuất truyền thống, nhiều người đã áp dụng khoa học để tạo ra nhiều sản phẩm đa dạng về mẫu mã, đảm bảo về chất lượng.

Gin giu, phat trien lang gom Pho Khanh hinh anh 1Sản phẩm gốm ở Phổ Khánh được nhiều khách hàng ưa chuộng vì độ bền cao và tinh xảo. Ảnh: baoquangngai.vn

Làng gốm Phổ Khánh tập trung tại thôn Trung Sơn và Vĩnh An xã Phổ Khánh. Nghề ngày nay tuy không còn hưng thịnh nhưng vẫn được khách hàng ưa chuộng nhờ giữ được kỹ thuật lâu đời. Để có được sản phẩm vừa thanh và chín đều, vừa đẹp lại vừa bền, người thợ phải thận trọng trong từng công đoạn. Trước hết là phải chọn đất sét vàng, đất sét xanh đem về phơi thật khô rồi đập, sàng lấy đất mịn, nhào nặn, tạo hình, chuốt, phơi khô rồi đem nung. Gốm Phổ Khánh hoàn toàn là gốm mộc, không sử dụng một loại nước men nào. Để có mẻ gốm đạt chất lượng, người thợ phải biết cách xem lửa và dừng đúng lúc. Thông thường, thời gian nung sẽ kéo dài từ 14 đến 24 tiếng.

Bà Đặng Thị Mỹ, người có kinh nghiệm làm gốm hơn 40 năm tại thôn Vĩnh An cho biết, mỗi công đoạn đều phải đúng kỹ thuật. Người thợ phải biết pha trộn nguyên liệu đất sét theo tỷ lệ 2 đất xanh, 8 đất vàng rồi nhào nặn, chuốt đều, công phu, tỉ mẩn mới tạo ra được sản phẩm đẹp và bền.

Việc sử dụng các mặt hàng được sản xuất từ nhôm, sành, sứ cao cấp đã khiến các sản phẩm làm từ đất giảm mạnh, ảnh hưởng đến giá thành và đầu ra của sản phẩm gốm. Do đó, nhiều người bỏ nghề vào các công ty, nhà máy làm việc. Tuy nhiên, một số người vẫn quyết tâm bám trụ với nghề, ngày ngày “thổi hồn vào đất” góp phần giữ gìn nghề truyền thống của địa phương.

Bắt đầu kéo đất, nặn gốm trên chiếc bàn chày bằng gỗ, tròn, to như cái mâm, có thể xoay quanh trục cố định, bà Mai Thị Hồng Tư (58 tuổi), thôn Vĩnh An cho hay, mỗi ngày, bà chuốt được khoảng 70 sản phẩm. Mỗi loại sản phẩm có độ khó, dễ và cách nặn khác nhau. Nghề này chủ yếu chỉ làm vào mùa nắng, chuốt xong mang phơi khô cho có độ rắn, trắng đẹp rồi mới chất vào lò để nung.

Bà Mai Thị Hồng Tư cho biết thêm, gia đình hiện chỉ có mình bà còn làm gốm. Các con, các cháu không ai chịu theo nghề. Bà mong có thể truyền lại nghề cho các bạn trẻ yêu nghề và chịu khó học hỏi.

Thời hưng thịnh, làng gốm Phổ Khánh có hơn 300 hộ dân làm nghề. Hiện, làng chỉ còn 10 hộ; làm nghề, trong đó có hai lò gốm lớn của anh Nguyễn Tấn Hợp (thôn Vĩnh An) và anh Lê Trung Nam (thôn Trung Sơn). Thu nhập tuy không cao nhưng họ vẫn quyết tâm giữ nghề truyền thống này.

Để giảm thời gian sản xuất ra sản phẩm, tăng năng suất nhưng vẫn đảm bảo chất lượng, anh Nguyễn Tấn Hợp sử dụng nguyên lý quay của chiếc bàn xoay, dùng khuôn thạch cao để tạo hình sản phẩm. Những chiếc nồi đất làm từ máy đều tăm tắp, năng suất một ngày gấp đôi, gấp ba lần trước kia. Anh Nguyễn Tấn Hợp cho biết, trước kia, một người thợ lành nghề mỗi ngày chỉ làm được khoảng 70-90 sản phẩm. Nay nhờ cải tiến ở khâu tạo hình sản phẩm có khuôn, có máy, mỗi ngày, họ có thể làm được 200 sản phẩm với chất lượng vẫn được đảm bảo.

Vừa duy trì sản xuất bằng máy vừa nhận chuốt hàng thủ công, anh Lê Trung Nam chia sẻ, đây là nghề của cha ông để lại, anh muốn thợ vẫn giữ được nghề truyền thống này. Đối với việc nặn, chuốt thủ công, anh chỉ làm theo đơn đặt hàng bởi đó là những sản phẩm hình dáng khác thường. Với các loại sản phẩm gốm thông dụng, anh cho đúc khuôn với hình thức khá đẹp, đồng đều, da gốm láng mịn.

Ông Phạm Kim Oanh, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Phổ Khánh cho rằng, tỉnh công nhận là làng gốm truyền thống nhưng làng gốm Phổ Khánh chưa có thương hiệu. Vì vậy, tỉnh cần quan tâm để gốm Phổ Khánh có thương hiệu cạnh tranh trên thị trường; đồng thời có chính sách hỗ trợ để khi tuyến du lịch công viên địa chất Lý Sơn - Sa Huỳnh hình thành, làng gốm có cơ hội hồi sinh trở lại. Đến nay, gốm Phổ Khánh đã có thị trường tiêu thụ ổn định, giải quyết việc làm cho hàng chục lao động.

Để giữ gìn, phát triển nghề truyền thống này, Ủy ban nhân dân xã Phổ Khánh đã đăng ký đây là sản phẩm OCOP. Chính quyền địa phương vận động người dân đầu tư mở rộng quy mô sản xuất; khuyến khích người dân duy trì sản xuất thủ công đồng thời với sản xuất bằng máy để vừa đáp ứng nhu cầu của thị trường vừa gìn giữ nghiệp tổ.

Đinh Hương

Tin liên quan

Làng gốm Chăm Bàu Trúc khôi phục sản xuất trong tình hình mới

Khi dịch COVID-19 được kiểm soát, các nghệ nhân, thợ lành nghề tại làng nghề gốm cổ Chăm Bàu Trúc (tỉnh Ninh Thuận) đang đẩy mạnh thiết kế để tạo sự đột phá trong sản xuất các dòng sản phẩm gốm truyền thống có hàm lượng thẩm mỹ cao, nhằm đáp ứng thị hiếu của người tiêu dùng hiện nay.


Bình Thuận bảo tồn và phát triển nghề gốm truyền thống của người Chăm

Nhằm bảo tồn, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa Chăm, góp phần thúc đẩy kinh tế - xã hội địa phương phát triển trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay, Ủy ban nhân dân tỉnh Bình Thuận vừa phê duyệt Đề án Bảo tồn và phát triển nghề gốm truyền thống của người Chăm thôn Bình Đức, xã Phan Hiệp, huyện Bắc Bình.


Làng gốm cổ của người M'nông ở Yang Tao

Gốm cổ của người M’nông ở xã Yang Tao (huyện Lak, tỉnh Đak Lak) một thời hưng thịnh được dùng phổ biến trong nhiều tộc người bản địa. Hiện nay sản phẩm gốm sản xuất ra không tiêu thụ được. Mặc dù vậy một số nghệ nhân ở đây vẫn tâm huyết với nghề để giữ lấy nét văn hoá truyền thống của dân tộc M’nông.


Bảo tồn và phát triển làng gốm Mỹ Thiện

Làng gốm Mỹ Thiện, thị trấn Châu Ổ, huyện Bình Sơn (Quảng Ngãi) đang đứng trước bờ vực mai một, từ chỗ có khoảng 40 hộ tham gia làm nghề nay chỉ còn lại duy nhất một hộ. Để bảo tồn và phát triển nghề từng một thời nức tiếng, Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch, Sở Công Thương tỉnh Quảng Ngãi đã và đang vào cuộc tìm hướng hỗ trợ cũng như tạo điều kiện để gia đình nghệ nhân Đặng Văn Trịnh - thế hệ cuối cùng ở làng gốm có cơ hội bám giữ cái nghiệp có tuổi đời hàng trăm năm mà cha ông để lại.


Làng gốm Quảng Đức – Phú Yên

Làng gốm Quảng Đức thuộc xã An Thạch, huyện Tuy An, cách thành phố Tuy Hòa khoảng 30km về hướng Bắc. Làng nằm ở ngã ba sông Ngân Sơn và sông Cái, phía Bắc giáp sông Cái, phía Nam giáp đầm Ô Loan. Ở đó có bến đò Lò Gốm và có cầu bắc qua sông Ngân Sơn gọi là cầu Lò Gốm.


Gốm Phổ Khánh - phả hồn cho đất nung

Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, làng gốm Phổ Khánh (Đức Phổ - Quảng Ngãi) đã không còn hưng thịnh như xưa, nhưng không vì thế mà lửa nghề ở nơi đây lụi tắt. Nhiều người thợ nơi đây vẫn cố gắng giữ nghề, lặng lẽ “thổi hồn vào đất” và truyền nghề lại cho thế hệ sau.



Đề xuất