Chiếc gùi trong văn hóa của người Jrai

Trong văn hóa của các dân tộc trên đại ngàn Tây Nguyên nói chung, người Jrai ở Gia Lai nói riêng, chiếc gùi không chỉ là đồ vật trong cuộc sống thường ngày mà còn là một tác phẩm nghệ thuật thể hiện sự khéo léo, tính thẩm mỹ, mang tâm tư, tình cảm của người làm ra nó.

Chiec gui trong van hoa cua nguoi Jrai hinh anh 1Những chiếc gùi dần dần được hình thành qua đôi bàn tay khéo léo của những người đàn ông trong làng. Ảnh: Hồng Điệp

Gùi thường được làm từ tre, nứa và dây mây. Khi đan gùi, người Jrai tạo hoa văn trang trí bằng cách đan cài các sợi nan màu đen, màu đỏ hoặc lật mặt cật để có hai màu khác nhau. Thân gùi có thể nẹp tre hoặc mây. Có 3 loại gùi chính: gùi thân tròn, một lớp, đan thưa dùng khi đi lấy củi, rau, măng…; gùi thân tròn, một lớp, đan dầy dùng để đựng lúa, gạo, ngô...; gùi thân dẹt một hoặc ba ngăn, đan dầy dùng cho đàn ông đi rẫy, đi săn để đựng cơm, thuốc hút, ống tên…

Chiec gui trong van hoa cua nguoi Jrai hinh anh 2Ở chế độ mẫu hệ, người đàn ông có trách nhiệm trong gia đình thường được đánh giá qua đôi bàn tay khéo léo khi đan gùi. Ảnh: Hồng Điệp
 
Chiec gui trong van hoa cua nguoi Jrai hinh anh 3Các cháu bé chăm chú nhìn theo công đoạn làm gùi của ông mình. Ảnh: Hồng Điêp

Chiec gui trong van hoa cua nguoi Jrai hinh anh 4Một chiếc gùi sắp được hình thành. Ảnh: Hồng Điệp

Chiec gui trong van hoa cua nguoi Jrai hinh anh 5

Trong quan niệm của người Jrai, đàn ông Jrai phải biết đan gùi. Ảnh: Hồng Điệp

Chiec gui trong van hoa cua nguoi Jrai hinh anh 6Hình ảnh phụ nữ dùng gùi để cõng nước về nhà rất quen thuộc tại các làng đồng bào dân tộc thiểu số Tây Nguyên. Ảnh: Hồng Điệp

Chiec gui trong van hoa cua nguoi Jrai hinh anh 7

Phụ nữ thường dùng gùi trong tất cả các hoạt động, sinh hoạt hằng ngày, thay thế túi ni lông. Ảnh: Hồng Điệp

Theo già làng Rơ Chăm Sui ở làng Ngó 4, xã Ia Ka, huyện Chư Păh, người Jraixem gùi là vật dụng quan trọng, mang nét đẹp riêng của dân tộc. Ngày nay, người Jrai đan gùi vừa để góp phần gìn giữ nghề truyền thống vừa để bán nhằm tăng thu nhập trang trải chi phí sinh hoạt cho gia đình.

 Hồng Điệp

Tin liên quan

Tái hiện Lễ cúng lên nhà Rông mới của đồng bào Jrai

Ngày 14/6/2020, tại Làng Văn hóa – Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, Sơn Tây, Hà Nội), đồng bào dân tộc Jrai ở huyện Ia Pa, tỉnh Gia Lai đã tái hiện Lễ cúng lên nhà Rông mới đặc sắc của dân tộc mình.


Độc đáo lễ cầu mưa của người Jrai

Bắt đầu bước vào vụ gieo trồng mới, bà con làng O Pếch (xã Ia Pếch, huyện Ia Grai, tỉnh Gia Lai) lại tổ chức Lễ cúng cầu mưa ngay tại nhà rông của làng. Nghi thức cúng tế ấy đã được bà con gìn giữ và duy trì nhiều năm liền, là hoạt động tín ngưỡng lâu đời, mang giá trị tinh thần to lớn trong đời sống người Jrai.


Thịt lợn gác bếp - hương vị Tết của người Jrai

Tết với đồng bào các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên không thể thiếu rượu cần và thịt gác bếp. Với người Jrai cũng vậy! Vào thời điểm giáp Tết, mỗi gia đình sẽ làm thịt một con lợn được nuôi từ đầu năm.


Điêu khắc gỗ dân gian trong kiến trúc nhà mồ của người Jrai ở Gia Lai

Người Jrai là dân tộc thiểu số đông nhất ở tỉnh Gia Lai. Đây là tộc người có quá trình phát triển lịch sử lâu dài. Ý thức cộng đồng của người Jrai hình thành khá sớm so với các dân tộc khác ở Tây Nguyên. Địa bàn cư trú của người Jrai chủ yếu nằm ở phía Tây, Nam của tỉnh, trên các dạng địa hình quan trọng, đặc biệt là những vùng đất màu mỡ thuộc cao nguyên Pleiku, thuộc các huyện Chư Păh, Ia Grai, Đức Cơ, Chư Prông, Chư Sê, Chư Pưh, TP. Pleiku và lưu vực sông Ayun, Ia Pa, Ayn Pa.


Nước trong văn hóa của người Jrai

Cũng như nhiều dân tộc khác ở Tây Nguyên, người Jrai khi chọn đất để lập làng thì việc đầu tiên là phải đi tìm nguồn nước để đảm bảo cuộc sống. Nước là điều kiện để chọn đất lập làng. Chính vì vậy, người Jrai rất quý trọng nguồn nước…



Đề xuất