Nghệ thuật Múa rối Wayang

Nghệ thuật Múa rối Wayang
Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng Wayang đã tồn tại rất lâu - trước khi người Hindu xuất hiện. Từ thời vua Srimaha Panggung thế kỷ thứ IV, trong cung điện Jawadwipa (miền Tây Java) đã biểu diễn Wayang. Sau đó, Wayang tiếp tục phát triển dưới triều đại Airlangga thế kỉ XI. Wayang thường được trình diễn vào các dịp quốc lễ, lễ hội tín ngưỡng, ma chay, đám cưới, sinh nở, hay bất kỳ sự kiện lớn nào trong đời sống cộng đồng.
 
Rối bóng Wayang là loại hình nghệ thuật sân khấu truyền thống của Indonesia.
Rối bóng Wayang là loại hình nghệ thuật sân khấu truyền thống của Indonesia.

Wayang ra đời bắt nguồn từ niềm tin vào thuyết duy linh, cho rằng linh hồn của tổ tiên có thể tác động đến đời sống của các sinh linh, hoặc là bảo vệ hoặc là gây họa, và thường trở về vào ban đêm dưới hình hài của những cái bóng. Họ đã tiến hành các nghi lễ dưới dạng các vở rối bóng để cầu xin tổ tiên phù hộ, cứu giúp. Với lối biểu diễn độc đáo, mang âm hưởng truyền thống và sống động, nghệ thuật múa rối Wayang đã thu hút lượng lớn du khách nước ngoài đến với đất nước  vạn đảo này.

Các con rối trong các vở rối bóng có chiều cao từ 25cm đến 75cm. Bộ rối làng quê gồm hơn 100 con, bộ cung điện có tới 500 con. Chất liệu để làm các con rối thường là da nghé, da bê hoặc da trâu, được cán nhẵn, mỏng, phẳng  để không bị cong vênh khi phơi khô. Những con rối tốt nhất được làm từ da của nghé nước cái và phải mất đến 10 năm xử lý để có thể bảo quản được lâu. Những người thợ làm rối phác họa đường nét và vẽ chi tiết trên da, sau đó cắt rời thân rối và các mảnh cánh tay riêng rẽ. Các chi tiết được dùi lỗ bằng vồ gỗ và đục, sau đó được khớp nối với vai và khuỷu tay bằng các đinh tán kim loại, xương hoặc tre và gắn với sừng trâu dài hoặc những cán tre để Dalang (nghệ nhân điều khiển rối) cầm điều khiển. Những con rối quý thậm chí còn được gắn các đinh tán bằng vàng và trang trí bằng kim cương.

Sau khi làm xong thân và tạo khớp cử động, các con rối sẽ được sơn bằng màu truyền thống: màu trắng của bột xương nung, màu đen của muội đèn, bột chàm, đất son vàng và chất màu trộn với bột vỏ trứng để tạo ra các màu khác nhau. Phải mất nhiều tuần để hoàn thiện một con rối đẹp. Các nhân vật rối bóng được nhận biết bằng những trang sức trên đầu, trang phục và đặc thù của nét mặt. Một số nhân vật được nhận diện qua màu sắc:  Vishnu màu đen, Siva mặt vàng… Màu đỏ thể hiện tính khí dữ tợn, màu trắng thể hiện sự ngây thơ và tuổi trẻ. Có hai loại rối chính: Alus tinh tế, kiềm chế và Kasar thô lỗ, tức giận.
 
Các con rối trong các vở rối bóng có chiều cao từ 25cm đến 75cm.
Các con rối trong các vở rối bóng có chiều cao từ 25cm đến 75cm.

Những nhân vật tốt thường có thân hình bé nhỏ, mắt hình oval với đồng tử nhỏ như hạt gạo, mũi nhọn và mắt nhìn xuống dưới chân một cách khiêm nhường. Những nhân vật mạnh mẽ, sôi nổi thường nhìn lên. Những nhân vật hung hãn thường có hình dáng lớn hơn, mũi và mắt to, tròn. Nhân vật yêu tinh chỉ có một cánh tay... Bên cạnh các nhân vật rối người, các vị thần, còn có các loài chim, muông thú, gia cầm... Những người thổi hồn vào các con rối là những nghệ nhân điêu khắc gỗ, họa sĩ, vũ công, nhạc sĩ và các linh mục - tầng lớp đáng tôn kính trong xã hội Indonesia.

Trong một vở rối bóng, Dalang đóng vai trò rất quan trọng. Thông thường, Dalang được chọn trước, sau đó Dalang tư vấn chọn chủ đề của buổi diễn. Dalang là bậc thầy về kể chuyện có kiến thức nghệ thuật đa dạng, sâu rộng, nắm vững những câu chuyện Ramayana, Mahabharata, hiểu được những tính cách các nhân vật rối. Đồng thời, Dalang cũng phải có kiến thức về triết học Java, các nguyên tắc luân thường đạo lý, thông tin chính xác, đa diện về cuộc sống xã hội. Bên cạnh đó, Dalang phải có giọng nói rõ ràng, hấp dẫn để mô phỏng giọng nói của khoảng 50 nhân vật rối với âm điệu khác nhau, thành thạo ngôn ngữ đối thoại, hát và kể chuyện, có khả năng chuẩn bị kịch bản, hiểu biết về nhạc cụ Java, chỉ đạo âm nhạc, chỉ huy hợp xướng… Dalang phải rất khéo léo để có thể chuyển động các con rối, biết gây cười và đồng thời khuyên răn khán giả một cách nhẹ nhàng. Dalang phải có sức khỏe dẻo dai để có thể ngồi vắt chéo chân liên tục từ 7 đến 9 tiếng trên thảm trong suốt quá trình biểu diễn, không được nhắm mắt dù một giây, không được đứng dậy đến tận sáng ngày hôm sau.

Wayang được trình diễn suốt đêm, bắt đầu từ 21 giờ đến 5 giờ sáng. Tại Indonesia, không có nhà hát nào chính thức dành riêng cho rối bóng. Dalang mang tất cả dụng cụ theo mình: một màn hình xách tay, một chiếc đèn bằng đồng và chiếc rương lớn bằng gỗ đựng các con rối. Sân khấu của Wayang là một màn hình vải bông trắng với viền màu xung quanh dài khoảng 3m. Màn hình được chiếu sáng bằng đèn dầu nay thay thế bằng đèn điện. Phía dưới màn hình là 2 - 3 thân chuối được gắn chặt theo độ cao thấp khác nhau. Phía bên trái và bên phải Dalang, các con rối được cắm chắc chắn vào thân chuối. Phía tay trái Dalang là những nhân vật rối với tính cách phản diện và bên phải là chính diện. Phía sau Dalang là các dụng cụ âm nhạc cùng các nhạc công. Dàn nhạc gamelon phụ trách phần âm nhạc với khoảng 30 nhạc cụ, đa phần là nhạc cụ gõ gồm: chiêng đồng nhiều kích cỡ, mộc cầm, trống, 1 hoặc 2 sáo, rebab (một loại đàn 2 dây).
 
Wayang được trình diễn suốt đêm, bắt đầu từ 21 giờ đến 5 giờ sáng.

Wayang được trình diễn suốt đêm, bắt đầu từ 21 giờ đến 5 giờ sáng.

Dàn hợp xướng của nam nữ ca sĩ có vị trí bên cạnh dàn nhạc. Phía bên trái, ngay sát Dalang là một hộp bằng gỗ dùng để đánh nhịp. Keprak (bộ thanh la nhỏ) được đặt phía dưới Dalang để tiện cho việc gõ bằng chân phải. Thỉnh thoảng, trong khi kể chuyện, Dalang lại dùng cempolo (vồ) gõ vào thùng gỗ để đánh dấu từng phần của vở diễn. Tại vị trí trung tâm, Dalang đặt con rối cây đời. Con rối cây đời được coi là cầu nối giữa Dalang và các vị thần, giữa tiên giới và hạ giới và là biểu tượng cho vũ trụ bao la. Con rối này sẽ bắt đầu buổi biểu diễn, nó làm sống dậy các con rối khác và sau đó được đặt vào giữa để đánh dấu việc thay cảnh hoặc đung đưa để thể hiện sức mạnh thiên nhiên. Cuối vở diễn, nó sẽ đánh dấu sự kết thúc đêm diễn.

Nghệ thuật múa rối Wayang mang tính hướng thiện, hội tụ những tinh hoa trong cuộc sống và nền văn hóa Indonesia. Cùng với những lời răn dạy từ các câu chuyện sử thi, con người sẽ có cơ hội nhìn nhận lại bản thân qua tấm gương lịch sử huyền bí này. Hầu hết, những màn biểu diễn Wayang được lấy cảm hứng từ các câu chuyện sử thi Ấn Độ, Mahabharata, Ramayana, triết lý Đông Phương (đạo giáo Hindu, Phật giáo, Hồi giáo…). Nghệ thuật múa rối bóng ở Indonesia còn khắc họa cuộc sống nơi xứ đảo.

Cùng với sự phát triển của xã hội hiện đại, rối bóng Wayang đang dần bị mai một, các Dalang huyền thoại cũng không còn nhiều nhưng giá trị nghệ thuật, nhân sinh sâu sắc của loại hình sân khấu truyền thống này vẫn còn mãi với thời gian.
Theo thegioidisan.vn

Có thể bạn quan tâm

Voi robot cho lễ hội Hindu - giải pháp bảo tồn voi ở Ấn Độ

Voi robot cho lễ hội Hindu - giải pháp bảo tồn voi ở Ấn Độ

Cũng có thể vỗ tai và phun nước bằng vòi, nhưng đây lại là một chú voi robot có kích thước giống voi thật. Việc chế tạo ra voi robot này nhằm thay thế những con voi đang có nguy cơ tuyệt chủng đang đảm nhiệm những công việc khác nhau trong những hoạt động nghi lễ do các ngôi đền thờ của người theo đạo Hindu ở Ấn Độ tổ chức.

Lào tổ chức Lễ hội Voi Sayaboury năm 2025

Lào tổ chức Lễ hội Voi Sayaboury năm 2025

Từ ngày 22-24/2/2025, tại tỉnh Sayaboury (Lào) diễn ra Lễ hội Voi Sayaboury năm 2025. Lễ hôi được tổ chức hằng năm nhằm tôn vinh vai trò của voi trong lịch sử, văn hóa và đời sống người dân đã thu hút hàng nghìn khách du lịch trong nước và quốc tế tham gia.

Hokuriku – Khám phá thủ công truyền thống cổ xưa của Nhật Bản

Hokuriku – Khám phá thủ công truyền thống cổ xưa của Nhật Bản

Với những ngọn núi cao chót vót của dãy Alps Nhật Bản, quang cảnh bờ biển phía Tây Nhật Bản cùng các thành phố và thị trấn phát triển mạnh mẽ với nền văn hóa truyền thống tinh tế, Hokuriku được coi là vùng đất hội tụ những tinh hoa của thiên nhiên và con người Nhật Bản.

Giải pháp mới giúp giảm trọng lượng và khí thải carbon cho máy bay

Giải pháp mới giúp giảm trọng lượng và khí thải carbon cho máy bay

Việc giảm thiểu lượng khí thải carbon luôn là ưu tiên hàng đầu của ngành hàng không. Trong số các giải pháp được đầu tư mạnh mẽ hiện nay có nhiên liệu hàng không bền vững (Sustainable Aviation Fuel – SAF). SAF được sản xuất từ sinh khối, khí tự nhiên, dầu hydro hóa, than đá và mỡ động vật. Theo thỏa thuận chung giữa Ủy ban châu Âu, Nghị viện châu Âu và Hội đồng Liên minh châu Âu, SAF phải chiếm ít nhất 2% tổng lượng nhiên liệu sử dụng trong vận tải hàng không vào năm 2025 và sẽ tăng lên 6% vào năm 2030.

Làn sóng cúm quét qua châu Âu, hàng chục nghìn ca mắc

Làn sóng cúm quét qua châu Âu, hàng chục nghìn ca mắc

Theo mạng tin Euro News, châu Âu đang phải đối mặt với dịch cúm mùa đông, khi trong dịp lễ cuối năm, nhiều cuộc di chuyển và tụ họp đã trở thành chất xúc tác của dịch cúm. Từ Tây Ban Nha đến Pháp, từ Trung Âu đến Đông Âu, hàng chục nghìn ca mắc đã được ghi nhận.

Thế giới mừng đón Năm mới 2025

Thế giới mừng đón Năm mới 2025

Các quốc gia trên thế giới tưng bừng đón Năm mới 2025 với ước vọng về một nền hoà bình bền vững, hạnh phúc và thịnh vượng đến với muôn nhà.

Đột phá mới trong phát triển công nghệ sạc không dây

Đột phá mới trong phát triển công nghệ sạc không dây

Nhóm nghiên cứu của Trường Kỹ thuật Điện tử thuộc Đại học Tây An (Trung Quốc) đã đạt được bước đột phá trong phát triển công nghệ truyền và định vị năng lượng không dây. Nghiên cứu này đã được đăng trên tạp chí Nature Communications.

Phát hiện hóa thạch loài mèo nhỏ nhất thế giới

Phát hiện hóa thạch loài mèo nhỏ nhất thế giới

Một nhóm nhà khảo cổ học đã khai quật được hóa thạch mèo nhỏ nhất từng được biết đến tại một địa điểm ở miền Đông Trung Quốc. Thông tin về phát hiện này được công bố trên tạp chí trực tuyến Annales Zoologici Fennici.

Phát hiện khả năng vượt trội của đàn kiến

Phát hiện khả năng vượt trội của đàn kiến

Một nghiên cứu mới của Viện Khoa học Weizmann (WIS) Israel cho thấy trong một số trường hợp, đàn kiến có khả năng vượt trội hơn con người khi thực hiện các nhiệm vụ theo nhóm, chẳng hạn như điều hướng thử thách mê cung.

Thế giới rộn ràng đón Giáng sinh 2024

Thế giới rộn ràng đón Giáng sinh 2024

Không khí đón Giáng sinh 2024 đã tràn ngập tại nhiều quốc gia trên thế giới. Đường phố, khu vui chơi, các trung tâm văn hóa và trung tâm thương mại được trang hoàng lung linh đủ màu sắc.

Trung Quốc phát triển cánh tay robot lấy cảm hứng từ vòi voi

Trung Quốc phát triển cánh tay robot lấy cảm hứng từ vòi voi

Lấy cảm hứng từ chuyển động nhanh nhẹn và khéo léo của vòi voi và xúc tu bạch tuộc, các nhà khoa học Trung Quốc đã phát triển một cánh tay robot có thể đáp ứng những nhiệm vụ đa dạng cần sự linh hoạt và mềm mại với chi phí sản xuất thấp.

Sửng sốt hiện tượng sóc đất săn chuột đồng ở Mỹ

Sửng sốt hiện tượng sóc đất săn chuột đồng ở Mỹ

Một hiện tượng lạ đã được ghi nhận tại Công viên Khu vực Briones, California - những con sóc mặt đất vốn chủ yếu ăn hạt nay đã trở thành những "thợ săn" thực thụ, săn đuổi và ăn thịt chuột đồng một cách táo bạo.

Phát hiện nấm Truffle khổng lồ ở Vân Nam, Trung Quốc

Phát hiện nấm Truffle khổng lồ ở Vân Nam, Trung Quốc

Một quả nấm truffle đen khổng lồ nặng 1,71 kg vừa được phát hiện tại tỉnh Vân Nam, Tây Nam Trung Quốc. Đây là quả nấm đen nặng nhất được tìm thấy tại tỉnh được mệnh danh là "vương quốc nấm hoang dã" này.

Nghiên cứu mới hé lộ kỹ thuật lên men rượu gạo từ 10.000 năm trước

Nghiên cứu mới hé lộ kỹ thuật lên men rượu gạo từ 10.000 năm trước

Một nghiên cứu mới đây, đăng trên tạp chí của Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Mỹ, cho biết đã tìm thấy bằng chứng về một loại men gạo có niên đại khoảng 10.000 năm trước tại một địa điểm văn hóa ở Trung Quốc, qua đó cho thấy nguồn gốc thuần hóa cây lúa và cách thức người xưa ở châu Á đã tạo ra men rượu gạo như thế nào.

Tim người có "bộ não" riêng

Tim người có "bộ não" riêng

Theo nghiên cứu mới từ Viện Karolinska (Thụy Điển) và Đại học Columbia (Hoa Kỳ), tim người có một "bộ não thu nhỏ" - một hệ thần kinh riêng điều khiển nhịp đập. Phát hiện này mở ra triển vọng điều trị mới cho các bệnh về tim.