Mảng - phương tiện gắn bó với người dân thượng nguồn sông Gâm

Mảng - phương tiện gắn bó với người dân thượng nguồn sông Gâm
Người dân lưu vực sông Gâm ở Bảo Lâm, Bảo Lạc (Cao Bằng) dùng mảng để làm phương tiện bắt cá.
Người dân lưu vực sông Gâm ở Bảo Lâm, Bảo Lạc (Cao Bằng)
dùng mảng để làm phương tiện bắt cá.
Tôi đến gặp ông Nông Văn Phúc, 91 tuổi, ở tổ dân phố 2, thị trấn Bảo Lạc (Bảo Lạc), nguyên Phó Chủ tịch UBND huyện Bảo Lạc - người hiểu biết rộng về văn hóa, lịch sử ở vùng này để tìm hiểu, vì sao ở khu vực này chiếc mảng lại được người dân sử dụng nhiều đến vậy. Trên đường tôi đi từ huyện Bảo Lâm theo quốc lộ 34, hình ảnh bắt gặp nhiều nhất dọc sông Gâm là mảng được người dân sử dụng làm phương tiện chở củi, chở người sang sông. Phía xa xa là những chiếc mảng được người dân dùng để đánh chài hay giăng lưới, tuyệt nhiên không thấy họ dùng đến thuyền độc mộc hay các loại thuyền khác. Đem băn khăn này trao đổi với ông Phúc, tôi được ông Phúc lý giải: Mảng không biết có từ lúc nào nhưng nó đã gắn bó với người dân, nó là một phần trong cuộc sống không thể tách rời của người dân hai bên bờ sông Gâm của Bảo Lạc, Bảo Lâm.

Cách đây khoảng 20 năm, nhà nào cũng có một chiếc mảng để phục vụ cho nhu cầu sinh hoạt hằng ngày. Người dân lợi dụng sức nước để đưa những chuyến hàng về xuôi bằng mảng, đi theo đường sông an toàn hơn; là phương tiện vừa chở được nhiều hàng vừa tốn ít sức lực, điều khiển một chiếc mảng to để chở hàng chỉ cần có hai đến ba người. Dùng mảng chở có xuống thác, ghềnh bị lật mảng cũng không bao giờ bị chìm vì trong các ống tre đó vốn đã có một khoảng trống. Nếu gặp thác ghềnh quá cao thì có thể tháo rời ra, đem xuống chân thác đóng lại được, nếu là thuyền độc mộc, hay loại khác thì sau khi bị lật sẽ chìm, hay vỡ tan. Đầu nguồn sông Gâm có độ dốc lớn, nhiều thác ghềnh nên sử dụng mảng làm phương tiện chuyên chở là ưu thế hơn cả. Ngoài dùng để chuyên chở hàng hóa, mảng còn là phương tiện đi lại của người dân, mà là phương tiện duy nhất chở người sang sông ở khu vực này. Hiện nay, việc vận chuyển đã có các phương tiện vận tải nhưng khó có phương tiện có thể thay thế mảng trong việc vận chuyển sang sông.

Đặc biệt, mảng còn là phương tiện kiếm sống đối với những người làm nghề chài, lưới. Ông Sùng A Dẻ ở xóm Nặm Miòng, xã Quảng Lâm (Bảo Lâm) cho biết: Nhà tôi ở bên kia sông cách thị trấn 3 km, trong xóm có cây cầu treo bắc qua sông, từ đầu cầu treo đến nhà tôi không có đường xe máy, chỉ có con đường mòn nên những hộ ở đầu xóm trên này đều sử dụng mảng để đi lại, nước lũ to không sang được thì tôi mới đi xuống dưới kia đi qua cầu. Nếu đi qua cầu để đến chợ chúng tôi phải đi quãng đường gấp đôi. Đi bán ngô, khoai, lợn, gà..., hay khi mua những thứ thiết yếu, như: phibrô xi măng để lợp nhà, chuồng bò, chuồng lợn, xi măng để láng nền nhà..., xe ô tô chỉ việc dừng trên đường gần bến đò ngang là chúng tôi chuyển qua sông bằng mảng không mất nhiều thời gian và công sức. 
Ông Nông Văn Yên, khu 3, thị trấn Pác Mjầu (Bảo Lâm) có kinh nghiệm trong việc lựa chọn cây và đóng mảng, nói: Nhìn mảng đơn giản thế thôi nhưng để đóng được như ý thì yêu cầu cũng kỳ công không kém tạc một cái tượng.
Ông Nông Văn Yên, khu 3, thị trấn Pác Mjầu (Bảo Lâm) đang bóc tách lớp vỏ già của cây tre để chuẩn bị đóng mảng mới.
Ông Nông Văn Yên, khu 3, thị trấn Pác Mjầu (Bảo Lâm) đang bóc tách lớp vỏ già của cây tre để chuẩn bị đóng mảng mới.

Để có một chiếc mảng vừa đẹp vừa nhẹ nhàng, di chuyển cơ động, linh hoạt, phải kỳ công từ khâu lựa chọn đầu tiên là chọn cây trong bụi tre, cây nào to, thân đến ngọn thẳng đều. Để đóng được một chiếc mảng ít nhất cũng 5 cây, bình thường là 6 cây. Quy cách chọn là đoạn cách gốc khoảng 2 m phải cong như uốn, đoạn cong này chỉ dài từ 67 - 70 cm, đoạn gốc phải chặt bỏ vì các dóng cây thường nhỏ và đặc, đường kính phải đạt ít nhất 14 cm trở lên. Chiều dài của mảng quyết định sự chắc chắn và linh hoạt, nếu ngắn quá sẽ không chắc chắn mảng dễ bị chòng chành, dài quá thì di chuyển kém linh hoạt, thường thì dài khoảng 6 m.

Sau khi cắt chiều dài xong mới đến bóc vỏ, khâu này cần phải đặt cây làm sao cho phần gốc hếch lên trời, bóc mỏng phần trên, phần dưới thì bóc ít, bóc làm sao ống tre vỏ không quá dày và cũng không quá mỏng. Bóc xong tùy theo ý của người làm đục lỗ vuông hay tròn ở đầu hếch nhưng đường kính chỉ to nhất là 5 cm, sau đó tìm chỗ râm, thoáng để phơi cho cây khô, thời gian khoảng 15 - 20 ngày, không được phơi ngoài nắng. Phần đóng mảng là phần cuối để hình thành chiếc mảng nhưng cũng yêu cầu từng nấc bước kỳ công không kém các công đoạn trước. Lấy một  cây vuông hay tròn tùy theo lỗ đục ở đầu cây tre, đường kính của cây khoảng 5 cm và dài khoảng 80 cm để xuyên cố định liên kết các cây lại với nhau, để khi đóng mảng làm sao có các cây đều hếch phần đầu lên cao và đều, dùng các thanh ngang (thang mảng) buộc làm sao để các cây ép lên cây ngang bằng nhau, rồi ép các thân cây sát vào nhau, các thân cây càng ép sát kín vào nhau càng tốt.
Các công đoạn cho phần đóng mảng đều phải thực hiện ở trên mặt nước. Mảng đánh cá cần 5 - 6 cây, còn mảng để chở người qua sông hay vận chuyển thì phải 10 cây trở lên mới có thể chở được nhiều. Lựa chọn làm mảng vận chuyển thì yêu cầu không kỳ công bằng mảng đánh cá vì mảng đánh cá cần nhẹ, khi lướt trên mặt nước, ngược thác sẽ nhẹ nhàng, linh hoạt hơn.

Có thể nói, dù thời xưa hay thời nay thì mảng vẫn là một phương tiện không thể thiếu đối với người dân vùng thượng nguồn sông Gâm.
Báo Cao Bằng

Có thể bạn quan tâm

Ông Sok Daret, Tổng lãnh sự Campuchia tại Thành phố Hồ Chí Minh (phải) thực hiện nghi lễ tắm Phật. Ảnh: Xuân Khu - TTXVN

Lễ hội Tết cổ truyền các nước Lào, Thái Lan, Campuchia, Myanmar tại Thành phố Hồ Chí Minh

Sáng 6/4, tại chùa Phổ Minh, Thành phố Hồ Chí Minh, Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Thành phố Hồ Chí Minh (HUFO) phối hợp với Ban Phật giáo Quốc tế Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức Lễ hội đón Tết cổ truyền Bunpimay của người dân Lào, Tết Songkran của Thái Lan, Tết Chôl Chhnăm Thmây của Campuchia và Tết Thingyang của Myanmar.

Lễ hội té nước của đồng bào dân tộc Lào ở Điện Biên

Lễ hội té nước của đồng bào dân tộc Lào ở Điện Biên

Sáng 6/4, đồng bào dân tộc Lào ở bản Pa Xa Lào, xã biên giới Pa Thơm, huyện Điện Biên (Điện Biên) tổ chức Tết truyền thống Khăm bản (Hội té nước). Đây là một trong những lễ hội quan trọng nhất trong năm của dân tộc Lào với mục đích cầu mong một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, bản làng ấm no, hạnh phúc.

Các đội thi gói bánh chưng. Ảnh: Trung Kiên - TTXVN

Hấp dẫn Hội thi bánh dân gian Nam Bộ

Trong khuôn khổ Lễ hội bánh dân gian Nam Bộ, sáng 6/4, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Cần Thơ phối hợp Sở Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội thi bánh dân gian và cây cảnh bonsai Đền Hùng Cần Thơ năm 2025.

Các đội quyết tâm thi đấu và giành chiến thắng ngay ở những vòng đua đầu tiên. Ảnh: Tạ Toàn - TTXVN

Mãn nhãn với cuộc đua bơi chải trên hồ Công viên Văn Lang

Trong khuôn khổ các hoạt động Giỗ Tổ Hùng Vương và Tuần văn hóa, du lịch - Đất Tổ năm 2025, sáng 6/4, Ban Tổ chức Giỗ Tổ Hùng Vương và Tuần Văn hóa Du lịch - Đất Tổ 2025 tổ chức Hội thi bơi chải mở rộng trên hồ công viên Văn Lang, thành phố Việt Trì (Phú Thọ).

Bảo tồn và phát huy giá trị Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt

Bảo tồn và phát huy giá trị Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt

Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt không chỉ là nét đẹp văn hóa tâm linh đặc sắc mà còn thể hiện truyền thống yêu nước, uống nước nhớ nguồn của dân tộc. Việc Thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại càng khẳng định ý nghĩa, tầm quan trọng của di sản trong đời sống văn hóa của người dân.

Đồng bào dân tộc Khmer trên địa bàn tỉnh Bạc Liêu được nghỉ Tết cổ truyền Chôl Chnăm Thmây trong 3 ngày

Đồng bào dân tộc Khmer trên địa bàn tỉnh Bạc Liêu được nghỉ Tết cổ truyền Chôl Chnăm Thmây trong 3 ngày

Chiều 4/4, theo thông tin từ Văn phòng UBND tỉnh Bạc Liêu, Chủ tịch UBND tỉnh Bạc Liêu vừa ban hành công văn số 1260/UBND-NC về việc chỉ đạo triển khai thực hiện một số nội dung mừng Tết cổ truyền Chôl Chnăm Thmây năm 2025 của đồng bào dân tộc Khmer trên địa bàn tỉnh.

Độc đáo văn chương trong Gốm Thiệp

Độc đáo văn chương trong Gốm Thiệp

Ngày 4/4/2025, triển lãm Gốm Thiệp bắt đầu mở cửa tự do cho những người yêu mỹ thuật tới thưởng lãm tại địa chỉ 22 Hàng Buồm, Hoàn Kiếm, Hà Nội.

Tổ chức Ngày Văn hóa các dân tộc Việt Nam (19/4) năm 2025

Tổ chức Ngày Văn hóa các dân tộc Việt Nam (19/4) năm 2025

Từ ngày 17/4 đến ngày 21/4, tại Làng Văn hóa – Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, Sơn Tây, Hà Nội), Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với Ban Quản lý Làng Văn hóa – Du lịch các Dân tộc Việt Nam sẽ tổ chức “Ngày Văn hóa các dân tộc Việt Nam” 19/4 năm 2025.

Độc đáo bài văn bia được khắc trên núi đá từ 700 năm trước

Độc đáo bài văn bia được khắc trên núi đá từ 700 năm trước

Bia Ma Nhai là một chứng tích lịch sử duy nhất còn lại trên mảnh đất Con Cuông, Nghệ An được khắc vào núi đá, có niên đại cách ngày nay gần 700 năm (1335). Năm 2011, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã công nhận bia Ma Nhai là Di tích lịch sử cấp quốc gia.

Phú Thọ: Hoành tráng đêm khai mạc “Sắc màu Du lịch Đất Tổ”

Phú Thọ: Hoành tráng đêm khai mạc “Sắc màu Du lịch Đất Tổ”

Tối 3/4 (tức mùng 6/3 Âm lịch), Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch tỉnh Phú Thọ tổ chức khai mạc chương trình "Sắc màu Du lịch Đất Tổ" và phát động hưởng ứng Chương trình kích cầu Du lịch năm 2025 với chủ đề "Phú Thọ - Đi để yêu". Đây là sự kiện tiêu biểu nằm trong chuỗi các hoạt động văn hóa, thể thao và du lịch phục vụ du khách về dự Giỗ Tổ Hùng Vương và Tuần Văn hóa - Du lịch Đất Tổ năm Ất Tỵ 2025.

Lễ hội Bạch Đằng: Tôn vinh lịch sử, khơi dậy niềm tự hào dân tộc

Lễ hội Bạch Đằng: Tôn vinh lịch sử, khơi dậy niềm tự hào dân tộc

Sông Bạch Đằng không chỉ là chứng nhân lịch sử mà còn là biểu tượng của lòng yêu nước và tinh thần quật khởi của dân tộc Việt Nam. Đây là nơi đã diễn ra 3 trận thủy chiến vang dội, khắc ghi chiến công anh hùng của ông cha ta trong công cuộc chống ngoại xâm. Đây là lời tri ân được nhấn mạnh tại Lễ Khai hội truyền thống Bạch Đằng năm 2025 được thị xã Quảng Yên (tỉnh Quảng Ninh) tổ chức tại Khu di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Bạch Đằng tối 3/4.

Khơi mạch nguồn tranh dân gian Làng Sình

Khơi mạch nguồn tranh dân gian Làng Sình

Từ khởi nguồn là loại tranh dùng để thờ cúng trong dân gian từ hơn 400 năm trước, tranh dân gian Làng Sình trải qua nhiều thăng trầm, đến nay vẫn có sức sống, chậm rãi hòa vào dòng chảy văn hóa dân gian vùng đất Huế.

Phát huy giá trị văn hóa Chăm Pa trên vùng đất Phú Yên

Phát huy giá trị văn hóa Chăm Pa trên vùng đất Phú Yên

Phù điêu Kala Núi Bà (Phú Yên) thuộc nền văn hóa Chăm Pa là một trong 33 hiện vật, nhóm hiện vật được Thủ tướng Chính phủ công nhận là bảo vật quốc gia theo Quyết định số 1712/QĐ-TTG ngày 31/12/2024. Để phát huy những giá trị văn hóa lịch sử này, tỉnh đã tăng cường công tác tuyên truyền, quảng bá; đồng thời tiếp tục nghiên cứu các hiện vật khác nhằm lưu giữ, tôn vinh giá trị văn hóa Chăm Pa trong dòng chảy lịch sử địa phương.

Các hoạt động tháng 4 với chủ đề “Sắc màu văn hoá các dân tộc Việt Nam” tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam

Các hoạt động tháng 4 với chủ đề “Sắc màu văn hoá các dân tộc Việt Nam” tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam

Từ ngày 1/4 đến ngày 4/5, tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, Sơn Tây, Hà Nội) sẽ diễn ra các hoạt động tháng 4 với chủ đề “Sắc màu văn hoá các dân tộc Việt Nam”. Các sự kiện văn hóa góp phần hưởng ứng tôn vinh Ngày Văn hóa các dân tộc Việt Nam (19/4). Qua đó giới thiệu nét văn hóa, phong tục tập quán của đồng bào các dân tộc tại “Ngôi nhà chung” của cộng đồng 54 dân tộc Việt Nam, góp phần quảng bá, bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc của các dân tộc, tăng cường giao lưu giữa các dân tộc, đa dạng phong phú các hoạt động thu hút khách du lịch trong dịp nghỉ lễ.

Khánh thành nhà rông thôn Kon Leang

Khánh thành nhà rông thôn Kon Leang

Chiều 30/3, Công đoàn Văn phòng Trung ương Đảng phối hợp với Ngân hàng Chính sách xã hội Việt Nam và Ủy ban nhân dân huyện Kon Plông (tỉnh Kon Tum) tổ chức Lễ khánh thành nhà rông thôn Kon Leang (thị trấn Măng Đen).

Bảo tồn, phát huy văn hóa truyền thống dân tộc thiểu số vùng Tây Nguyên trong trường học

Bảo tồn, phát huy văn hóa truyền thống dân tộc thiểu số vùng Tây Nguyên trong trường học

Nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số vùng Tây Nguyên, những năm qua, ngành Giáo dục và Đào tạo tỉnh Đắk Lắk đã tích cực phối hợp cùng ngành Văn hóa triển khai nhiều chương trình, giải pháp với các hoạt động đa dạng, phong phú, mang đến cho học sinh nhiều kiến thức về nét đẹp truyền thống, giúp các em biết trân trọng, giữ gìn và lan tỏa.

Phú Thọ sẽ có tháp Hùng Vương

Phú Thọ sẽ có tháp Hùng Vương

Tháp Hùng Vương là 1 trong 6 nhóm dự án quan trọng trong Quy hoạch bảo tồn và phát huy giá trị Khu di tích lịch sử Đền Hùng của tỉnh Phú Thọ đến năm 2025 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

Ngày nay "Hầm bí mật in tài liệu của Ban Tuyên Huấn Hoa Vận" là di tích lịch sử thu hút du khách quốc tế đến tham quan, trải nghiệm tại thành phố Hồ Chí Minh.

"Địa chỉ đỏ" in báo cách mạng giữa lòng Sài Gòn

Trong kháng chiến chống Mỹ, hầm bí mật đặt tại ngôi nhà số 341/10 Gia Phú (quận 6, Thành phố Hồ Chí Minh) là nơi Ban Tuyên Huấn Hoa Vận in ấn tài liệu, Bản tin giải phóng tiếng Hoa của Ban Tuyên huấn Hoa vận, Đặc khu Sài Gòn-Chợ Lớn-Gia Định... với nhiều bài báo yêu nước, kêu gọi nhân dân xuống đường tranh đấu, ủng hộ cách mạng. Ngày nay, hầm in bí mật được công nhận là Di tích lịch sử cấp Quốc gia.

Khánh Hòa: Triển lãm 50 năm thành tựu và phát triển 1975 - 2025

Khánh Hòa: Triển lãm 50 năm thành tựu và phát triển 1975 - 2025

Chiều 25/3, tại thành phố Nha Trang, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Khánh Hòa tổ chức triển lãm ảnh "Khánh Hòa - 50 năm thành tựu và phát triển", nhân dịp kỷ niệm 50 năm Ngày giải phóng tỉnh Khánh Hòa (2/4/1975 - 2/4/2025) và 50 năm Ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975 - 30/4/2025).

Trưng bày hơn 500 hiện vật chuyên đề “95 năm dưới cờ Đảng quang vinh”

Trưng bày hơn 500 hiện vật chuyên đề “95 năm dưới cờ Đảng quang vinh”

Chiều 25/3, tại Trung tâm Văn hóa Điện ảnh thành phố Huế, Sở Văn hóa và Thể thao thành phố Huế tổ chức khai mạc Trưng bày chuyên đề “95 năm dưới cờ Đảng quang vinh”, “Dấu ấn 50 năm - Huế vươn mình vào kỷ nguyên phát triển mới”, nhân kỷ niệm 50 năm Ngày giải phóng Huế (26/3/1975-26/3/2025).

Lễ ăn mừng đầu lúa mới của đồng bào Raglai

Lễ ăn mừng đầu lúa mới của đồng bào Raglai

Đồng bào Raglai sở hữu một kho tàng tri thức dân gian đồ sộ, từ sử thi, truyện cổ, dân ca đến luật tục… Không chỉ vậy, đồng bào còn lưu giữ nhiều lễ hội dân gian đặc sắc như Lễ ăn mừng đầu lúa mới, lễ bỏ mả, các nghi lễ vòng đời… Trong đó lễ ăn mừng đầu lúa mới đã được công nhận là Di sản Văn hóa phi vật thể cấp quốc gia, khẳng định gái trị văn hóa sâu sắc và vai trò quan trọng trong đời sống, tinh thần của cộng đồng người Ragalai.

Nghệ nhân người Bahnar Kriêm ở thôn Hà Ri giữ gìn nghề dệt thổ cẩm truyền thống của dân tộc mình. Ảnh: Lê Phước Ngọc - TTXVN

Cơ hội mới cho nghề dệt thổ cẩm Hà Ri ở Bình Định

Dệt thổ cẩm Hà Ri, thôn Hà Ri, xã Vĩnh Hiệp, huyện Vĩnh Thạnh (Bình Định) vừa được UBND tỉnh Bình Định công nhận đạt chuẩn làng nghề theo quy định tại khoản 3, Điều 5 Nghị định số 52/2018-NĐ/CP của Chính phủ về phát triển ngành nghề nông thôn. Đây là tín hiệu vui và là “luồng sinh khí” mới giúp nghề dệt thổ cẩm tại địa phương vượt qua khó khăn, thách thức, nắm bắt cơ hội để duy trì bền vững, phát huy tối đa giá trị, bản sắc vốn có.

Những bước chân tri ân trên mảnh đất Vị Xuyên anh hùng

Những bước chân tri ân trên mảnh đất Vị Xuyên anh hùng

Ngày 22/3, Hiệp hội Du lịch tỉnh Hà Giang tổ chức chương trình trải nghiệm “Hành quân theo bước chân anh và Hành trình biên cương xanh” tại xã Thanh Thủy, huyện Vị Xuyên. Chương trình thu hút hàng trăm cựu chiến binh, du khách từ nhiều tỉnh, thành phố và đoàn viên thanh niên. Tất cả khoác lên mình trang phục Bộ đội Cụ Hồ, cùng sống lại những ký ức hào hùng của một thời máu lửa, đồng thời thể hiện lòng tri ân với các Anh hùng Liệt sĩ đã hy sinh để bảo vệ từng tấc đất biên cương.