Con gà trong đời sống của người Hà Nhì

Con gà trong đời sống của người Hà Nhì
Nghệ nhân Ưu tú Ly Seo Chơ, dân tộc Hà Nhì sống tại thôn Lao Chải 1, xã Y Tý, huyện Bát Xát (Lào Cai) cho biết: Con gà có ý nghĩa quan trọng trong đời sống của người Hà Nhì, đặc biệt gà trống “Ha phiê tỉ mu” và con chó đã dẫn và tìm vùng đất để đồng bào định cư, sinh sống. Khi thực hiện nghi lễ dựng làng mới, người ta chọn 3 người đàn ông tốt và họ mang theo một con chó đực, một con gà trống. Lựa chọn một người làm chủ, người này đứng giữa ở khu đất định chọn, hai người còn lại, một người ôm con gà trống và một người dắt con chó đi vòng quanh khu đất 9 vòng, vừa đi vừa hỏi người chủ đất, người này phải trả lời đủ 9 câu hỏi. Người ôm gà và người dắt chó hỏi: Khu đất này là khu đất tốt đúng không? Người chủ đất trả lời: đúng; Người ôm gà và người dắt chó hỏi: Vùng đất này có thể người sinh sống đúng không? Người chủ đất trả lời: đúng; Người ôm gà và người dắt chó hỏi: Vùng đất được cha ông người Hà Nhì xin đúng không? Khu đất do con người Hà Nhì xin dựng làng đúng không?... Tất cả, người chủ đất đều trả lời là đúng.
 
Mọi nghi lễ cúng của người Hà Nhì đều sử dụng thịt gà làm lễ vật.
Mọi nghi lễ cúng của người Hà Nhì đều sử dụng thịt gà làm lễ vật.

Ông Chơ giải thích: Người Hà Nhì  chọn con chó vì chó biết sủa nhằm xua đuổi, ngăn chặn con ma ác không cho vào làng. Con chó sẽ bảo vệ, trông coi người dân suốt đời. Con gà trống biết gáy, gà làm nhiệm vụ thông báo với các vị thần linh, cũng như vạn vật để biết rằng từ nay khu đất này đã có chủ, đồng thời cũng báo cho các loại ma không được xâm phạm lãnh thổ này. Sau khi tìm chọn được vùng đất mới để lập thôn, ba người này mổ gà, chó dâng cúng lên thần linh như là thần thổ địa, thần rồng, thần bảo hộ con người, thần bảo hộ chăn nuôi, thần bảo hộ mùa màng. Từ đó trở đi, cứ đến ngày Dần đầu tiên của năm mới, người Hà Nhì tổ chức lễ cấm bản “Ga Tu Tu” với ý nghĩa ngăn chặn không cho mọi thứ xấu vào làng. Lễ vật được hai ông Khư dù (người đi tìm chân) lựa chọn cẩn thận, chọn gà trống lông màu vàng có mào đỏ tươi, chân có 3 cựa da vàng. Địa điểm tiến hành nghi lễ là ở con đường chính dẫn vào làng. Khi hành lễ xong, thầy cúng “Gạ ma à guy” chỉ đạo các thành viên đi cắm 3 chăng dây ở 3 đường vào làng. Tại cổng chính, trực tiếp ông thầy chỉ đạo treo bộ da gà trống, chân chó và kiếm gỗ có dính huyết chó đem treo ở cổng nhằm ngăn chặn cái xấu (ốm đau, bệnh tật, người chết…), cầu mong cái tốt đến với bản làng, người dân trong năm mới. Đối với người Hà Nhì ở xã Y Tý, người ta dùng dao và cật nứa để lọc nguyên bộ da gà, để cả phần đầu và mỏ gà đem xiên vào một cây vầu cắm đầu bản, còn người Hà Nhì ở xã Nậm Pung dùng dao chặt phần đầu, hai cánh, hai chân đem cắm vào que để tạo thành hình con gà trên đầu ngọn cây quay mỏ ra ngoài làng, ở dưới người ta cắm quả tim con gà. Kết thúc ngày lễ đầu, toàn thể dân bản phải kiêng không không tắm giặt, phơi quần áo sợ rũ sạch cái may mắn của năm mới. Trong ngày tết, người ta ứng xử với nhau chan hòa tình cảm yêu thương, đùm bọc, người Hà Nhì tránh cãi chửi nhau vì sợ cái xấu xâm hại vào làng, không tốt cho cả làng và sợ mất đoàn kết...

Con gà trống được người Hà Nhì sử dụng trong các ngày lễ, tết như: Lễ cúng rừng “Gạ ma do”, lễ cúng nguồn nước “Lú khù sụ”, lễ cúng tạ ơn thầy “Dứ dò dò”, lễ cúng thần thổ địa “Thủ tỷ”, lễ cúng tháng 3 “Mu thu do”, lễ hội “Khô già già”, tết đông “Ga tho tho”… với ý nghĩa chủ làng, chủ nhà dâng lễ vật gà trống mời các thần linh, tổ tiên về thụ hưởng lễ vật và cầu mong sự che chở, bảo vệ từ các thần linh, tổ tiên. Sau các nghi lễ, trước khi ăn, người Hà Nhì thường xem xương ống đùi gà để đoán biết vận hạn trong năm mới cho làng, cho gia chủ.

Trong phong tục cưới xin, khi con gái về nhà chồng, cha mẹ đẻ thường tặng đôi vợ chồng 2 cặp gà trống - mái với ý nghĩa cầu cho con cái hạnh phúc, có gà trống - mái sẽ đẻ trứng, sinh sôi phát triển. Trong ngày tết, cha mẹ thường luộc trứng gà rồi nhuộm đỏ để cho các con mang theo ăn khi đi chơi trong ngày tết.

Trong phong tục liên quan đến ma chay, đám giỗ: Người mất được con cháu mổ gà mời cơm, ngày 3 bữa (sáng, trưa, tối) có thịt gà. Trong lễ tảo mộ, các con cháu lấy gà trống đem về trước cửa mộ và cắt tiết gà trước bia mộ để tỏ lòng thành kính trước linh hồn của cha, mẹ, ông, bà và người thân. Sau đó, người ta xem chân gà để đoán biết gia đình có được yên ổn hay không. Nếu xương đùi gà có màu đỏ vàng, có 4 lỗ, mỗi bên 2 lỗ cắm được tăm thì tốt.
 
Biểu tượng sức mạnh của con gà trong việc bảo vệ dân bản người Hà Nhì thôn Kin Chu Phìn, xã Nậm Pung trong lễ cấm bản.
Biểu tượng sức mạnh của con gà trong việc bảo vệ dân bản người Hà Nhì thôn Kin Chu Phìn, xã Nậm Pung trong lễ cấm bản.

Con gà chăm chỉ, biểu tượng con gà trống có ý nghĩa sâu sắc và mang tính nhân văn cao cả, đồng thời còn là hiện thân cho người phụ nữ Hà nhì. Phụ nữ Hà Nhì, không ai là không biết trang trí thêu hoa văn hình hoa mào gà (gà trống) trên đôi xà cạp quấn chân. Trên trang phục Hà Nhì ngoài áo, quần, tóc giả, khăn thì xà cạp quấn chân là một điểm nhấn đáng xem.

Người Hà Nhì ưa thích văn nghệ, múa hát với các tiết mục như múa hát A đù lu, Ba sa ma (hát múa đón trăng), múa hát Gơ bò gơ… trong ngày lễ, tết. Khi múa, các bà và chị em thực hiện các động tác múa như giơ tay, nâng chân khi đó sẽ làm lộ ra hoa văn mào gà trên chiếc xà cạp quấn ở cổ chân. Các chàng trai Hà Nhì có dịp để dõi theo và những người con gái khéo tay sẽ làm được hình hoa mào gà đều và đẹp, họ sẽ được đánh giá là người khéo léo, chăm chỉ và đó cũng là dịp để nam thanh, nữ tú tìm hiểu, nên duyên chồng vợ.
Báo Điện tử Lào Cai

Có thể bạn quan tâm

Khơi mạch nguồn tranh dân gian Làng Sình

Khơi mạch nguồn tranh dân gian Làng Sình

Từ khởi nguồn là loại tranh dùng để thờ cúng trong dân gian từ hơn 400 năm trước, tranh dân gian Làng Sình trải qua nhiều thăng trầm, đến nay vẫn có sức sống, chậm rãi hòa vào dòng chảy văn hóa dân gian vùng đất Huế.

Phát huy giá trị văn hóa Chăm Pa trên vùng đất Phú Yên

Phát huy giá trị văn hóa Chăm Pa trên vùng đất Phú Yên

Phù điêu Kala Núi Bà (Phú Yên) thuộc nền văn hóa Chăm Pa là một trong 33 hiện vật, nhóm hiện vật được Thủ tướng Chính phủ công nhận là bảo vật quốc gia theo Quyết định số 1712/QĐ-TTG ngày 31/12/2024. Để phát huy những giá trị văn hóa lịch sử này, tỉnh đã tăng cường công tác tuyên truyền, quảng bá; đồng thời tiếp tục nghiên cứu các hiện vật khác nhằm lưu giữ, tôn vinh giá trị văn hóa Chăm Pa trong dòng chảy lịch sử địa phương.

Các hoạt động tháng 4 với chủ đề “Sắc màu văn hoá các dân tộc Việt Nam” tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam

Các hoạt động tháng 4 với chủ đề “Sắc màu văn hoá các dân tộc Việt Nam” tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam

Từ ngày 1/4 đến ngày 4/5, tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, Sơn Tây, Hà Nội) sẽ diễn ra các hoạt động tháng 4 với chủ đề “Sắc màu văn hoá các dân tộc Việt Nam”. Các sự kiện văn hóa góp phần hưởng ứng tôn vinh Ngày Văn hóa các dân tộc Việt Nam (19/4). Qua đó giới thiệu nét văn hóa, phong tục tập quán của đồng bào các dân tộc tại “Ngôi nhà chung” của cộng đồng 54 dân tộc Việt Nam, góp phần quảng bá, bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc của các dân tộc, tăng cường giao lưu giữa các dân tộc, đa dạng phong phú các hoạt động thu hút khách du lịch trong dịp nghỉ lễ.

Khánh thành nhà rông thôn Kon Leang

Khánh thành nhà rông thôn Kon Leang

Chiều 30/3, Công đoàn Văn phòng Trung ương Đảng phối hợp với Ngân hàng Chính sách xã hội Việt Nam và Ủy ban nhân dân huyện Kon Plông (tỉnh Kon Tum) tổ chức Lễ khánh thành nhà rông thôn Kon Leang (thị trấn Măng Đen).

Bảo tồn, phát huy văn hóa truyền thống dân tộc thiểu số vùng Tây Nguyên trong trường học

Bảo tồn, phát huy văn hóa truyền thống dân tộc thiểu số vùng Tây Nguyên trong trường học

Nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số vùng Tây Nguyên, những năm qua, ngành Giáo dục và Đào tạo tỉnh Đắk Lắk đã tích cực phối hợp cùng ngành Văn hóa triển khai nhiều chương trình, giải pháp với các hoạt động đa dạng, phong phú, mang đến cho học sinh nhiều kiến thức về nét đẹp truyền thống, giúp các em biết trân trọng, giữ gìn và lan tỏa.

Phú Thọ sẽ có tháp Hùng Vương

Phú Thọ sẽ có tháp Hùng Vương

Tháp Hùng Vương là 1 trong 6 nhóm dự án quan trọng trong Quy hoạch bảo tồn và phát huy giá trị Khu di tích lịch sử Đền Hùng của tỉnh Phú Thọ đến năm 2025 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

Ngày nay "Hầm bí mật in tài liệu của Ban Tuyên Huấn Hoa Vận" là di tích lịch sử thu hút du khách quốc tế đến tham quan, trải nghiệm tại thành phố Hồ Chí Minh.

"Địa chỉ đỏ" in báo cách mạng giữa lòng Sài Gòn

Trong kháng chiến chống Mỹ, hầm bí mật đặt tại ngôi nhà số 341/10 Gia Phú (quận 6, Thành phố Hồ Chí Minh) là nơi Ban Tuyên Huấn Hoa Vận in ấn tài liệu, Bản tin giải phóng tiếng Hoa của Ban Tuyên huấn Hoa vận, Đặc khu Sài Gòn-Chợ Lớn-Gia Định... với nhiều bài báo yêu nước, kêu gọi nhân dân xuống đường tranh đấu, ủng hộ cách mạng. Ngày nay, hầm in bí mật được công nhận là Di tích lịch sử cấp Quốc gia.

Khánh Hòa: Triển lãm 50 năm thành tựu và phát triển 1975 - 2025

Khánh Hòa: Triển lãm 50 năm thành tựu và phát triển 1975 - 2025

Chiều 25/3, tại thành phố Nha Trang, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Khánh Hòa tổ chức triển lãm ảnh "Khánh Hòa - 50 năm thành tựu và phát triển", nhân dịp kỷ niệm 50 năm Ngày giải phóng tỉnh Khánh Hòa (2/4/1975 - 2/4/2025) và 50 năm Ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975 - 30/4/2025).

Trưng bày hơn 500 hiện vật chuyên đề “95 năm dưới cờ Đảng quang vinh”

Trưng bày hơn 500 hiện vật chuyên đề “95 năm dưới cờ Đảng quang vinh”

Chiều 25/3, tại Trung tâm Văn hóa Điện ảnh thành phố Huế, Sở Văn hóa và Thể thao thành phố Huế tổ chức khai mạc Trưng bày chuyên đề “95 năm dưới cờ Đảng quang vinh”, “Dấu ấn 50 năm - Huế vươn mình vào kỷ nguyên phát triển mới”, nhân kỷ niệm 50 năm Ngày giải phóng Huế (26/3/1975-26/3/2025).

Lễ ăn mừng đầu lúa mới của đồng bào Raglai

Lễ ăn mừng đầu lúa mới của đồng bào Raglai

Đồng bào Raglai sở hữu một kho tàng tri thức dân gian đồ sộ, từ sử thi, truyện cổ, dân ca đến luật tục… Không chỉ vậy, đồng bào còn lưu giữ nhiều lễ hội dân gian đặc sắc như Lễ ăn mừng đầu lúa mới, lễ bỏ mả, các nghi lễ vòng đời… Trong đó lễ ăn mừng đầu lúa mới đã được công nhận là Di sản Văn hóa phi vật thể cấp quốc gia, khẳng định gái trị văn hóa sâu sắc và vai trò quan trọng trong đời sống, tinh thần của cộng đồng người Ragalai.

Nghệ nhân người Bahnar Kriêm ở thôn Hà Ri giữ gìn nghề dệt thổ cẩm truyền thống của dân tộc mình. Ảnh: Lê Phước Ngọc - TTXVN

Cơ hội mới cho nghề dệt thổ cẩm Hà Ri ở Bình Định

Dệt thổ cẩm Hà Ri, thôn Hà Ri, xã Vĩnh Hiệp, huyện Vĩnh Thạnh (Bình Định) vừa được UBND tỉnh Bình Định công nhận đạt chuẩn làng nghề theo quy định tại khoản 3, Điều 5 Nghị định số 52/2018-NĐ/CP của Chính phủ về phát triển ngành nghề nông thôn. Đây là tín hiệu vui và là “luồng sinh khí” mới giúp nghề dệt thổ cẩm tại địa phương vượt qua khó khăn, thách thức, nắm bắt cơ hội để duy trì bền vững, phát huy tối đa giá trị, bản sắc vốn có.

Những bước chân tri ân trên mảnh đất Vị Xuyên anh hùng

Những bước chân tri ân trên mảnh đất Vị Xuyên anh hùng

Ngày 22/3, Hiệp hội Du lịch tỉnh Hà Giang tổ chức chương trình trải nghiệm “Hành quân theo bước chân anh và Hành trình biên cương xanh” tại xã Thanh Thủy, huyện Vị Xuyên. Chương trình thu hút hàng trăm cựu chiến binh, du khách từ nhiều tỉnh, thành phố và đoàn viên thanh niên. Tất cả khoác lên mình trang phục Bộ đội Cụ Hồ, cùng sống lại những ký ức hào hùng của một thời máu lửa, đồng thời thể hiện lòng tri ân với các Anh hùng Liệt sĩ đã hy sinh để bảo vệ từng tấc đất biên cương.

Nhà trình tường, di sản văn hóa người Mông ở Hà Giang

Nhà trình tường, di sản văn hóa người Mông ở Hà Giang

Những ngôi nhà trình tường với kiến trúc cổ truyền được coi là một nét văn hoá của người Mông ở vùng Cao nguyên đá ở Hà Giang. Theo quan niệm của họ, ngôi nhà trình tường truyền thống chính là thước đo đánh giá sự giàu có của mỗi gia đình, mỗi dòng họ, đây cũng là căn cứ để xác định đâu là người Mông cư trú lâu nhất vùng.

Thành phố Đà Lạt nhận 2 giải thưởng lớn trong Festival châu Á 2025

Thành phố Đà Lạt nhận 2 giải thưởng lớn trong Festival châu Á 2025

Theo ông Nguyễn Văn Sơn, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Lạt (Lâm Đồng), tối 20/3, tại Hội nghị thượng đỉnh Festival toàn cầu năm 2025 tổ chức tại Trung tâm hội nghị HICO ở Gyeongju (Hàn Quốc), thành phố Đà Lạt vinh dự nhận cùng lúc 2 giải thưởng Festival châu Á 2025.

Kỷ lục gia sưu tập kỷ vật người Hoa ở Việt Nam

Kỷ lục gia sưu tập kỷ vật người Hoa ở Việt Nam

Anh Dương Rạch Sanh, ngụ ở quận 5 đang giữ hơn 2.500 kỷ vật của người Hoa ở TP. HCM là người đang xác lập kỷ lục Việt Nam: "Người sở hữu bộ sưu tập kỷ vật của người Hoa ở Việt Nam trước năm 1975 có số lượng nhiều nhất". Đây là bộ sưu tập lưu giữ những giá trị văn hóa đặc sắc và mang dấu ấn quá trình hội nhập của cộng đồng người Hoa ở Sài Gòn - Chợ Lớn

 Khai hội Vía Bà Chúa Xứ núi Sam 2025

Khai hội Vía Bà Chúa Xứ núi Sam 2025

Tối 19/3, tại thành phố Châu Đốc, UBND tỉnh An Giang tổ chức Lễ đón Bằng UNESCO ghi danh “Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ núi Sam” vào Danh sách Di sản Văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại và khai hội Vía Bà Chúa Xứ núi Sam năm 2025.

Bảo tồn, phát huy giá trị kiến trúc truyền thống gắn với phát triển du lịch tỉnh Bắc Kạn

Bảo tồn, phát huy giá trị kiến trúc truyền thống gắn với phát triển du lịch tỉnh Bắc Kạn

Hiện nay, ở Bắc Kạn có gần 9.300 công trình kiến trúc nhà ở truyền thống của các dân tộc Tày, Dao, Nùng, trong đó có 8.681 nhà sàn, 8 nhà trình tường, 605 nhà đất. Việc huy động nguồn lực để bảo tồn giá trị văn hóa, kiến trúc nhà ở truyền thống của các dân tộc đang được các địa phương chú trọng nhằm phát huy tiềm năng phát triển du lịch ở Bắc Kạn.

Nhiều hoạt động văn hóa tại Bắc Kạn trong tháng 4/2025

Nhiều hoạt động văn hóa tại Bắc Kạn trong tháng 4/2025

Chiều 18/3, UBND tỉnh Bắc Kạn thông tin, từ ngày 6/4 đến ngày 30/4, tỉnh sẽ tổ chức chuỗi các sự kiện văn hóa, với điểm nhấn "Tuần Văn hóa - Du lịch Bắc Kạn năm 2025" có chủ đề "Sông Cầu - Nơi ngọn nguồn hội tụ", quy mô các tỉnh, thành phố lưu vực sông Cầu: Bắc Kạn, Thái Nguyên, Bắc Giang, Bắc Ninh, Hải Dương và thành phố Hà Nội.

Triển lãm "Hoàng Sa, Trường Sa - Tổ quốc nơi đầu sóng"

Triển lãm "Hoàng Sa, Trường Sa - Tổ quốc nơi đầu sóng"

Tại quân cảng Cam Ranh, Bộ tư lệnh Vùng 4 Hải quân phối hợp với Cục Chính trị Hải quân, CLB phóng viên ảnh Hà Nội, Trung tâm lưu trữ Quốc gia IV tổ chức lễ khai mạc triển lãm “Hoàng Sa, Trường Sa – Tổ quốc nơi đầu sóng” và “Hải quân nhân dân Việt Nam anh hùng – 70 năm hành trình giữ biển”. Đây là hoạt động nhân dịp 50 năm giải phóng Quần đảo Trường sa (29/4/1975) và 70 năm thành lập Hải quân Nhân dân Việt Nam (7/5/1955).